مجله اینترنتی اسرار نامه سبزوار

7 مهر 1397   /   کد مطلب: 20391   /   بازدید: 124   /   نظرات: 0

آرامگاه پیر استیر سبزوار

آرامگاه پیر استیر سبزوار
روستای استیر، در 15 کیلومتری جاده سبزوار به شاهرود قرار دارد. یکی از جاذبه‌های دیدنی این روستا، آرامگاهی موسوم به پیر استیر است. با ورود به این آرامگاه، چیزی که نخست توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند، گهواره‌های کوچک رنگی و عروسک‌های دست‌سازی است که طبق رسمی قدیمی، زنان و مردانی که صاحب فرزند نمی‌شدند، پس از رسیدن به آرزویشان، اینها را نذر پیر استیر می‌کنند؛ زوج‌های بسیاری، پس از دعا و نیایش در این مکان، در اتاق‌های اطراف بقعه که اکنون تخریب شده‌اند، هم‌پیمان می‌شدند.
 
1- موقعيت اثر:
 
شهرستان سبزوار – بخش مركزي – دهستان قصبه غربي – روستاي استير – شمال روستا
 
2- تاريخچه و وجه تسميه اثر :
 
 با توجه به اسلوب معماری بناي پير استير   کشيدگی بدنه ها بنا مربوط به دوره ايلخانی- تيموری است. مرحوم قره خانی بهار نيز نقل قولی آورده که مفيد فايده است ولی در کتاب آثار تاريخی باستانی بقاع متبرکه در باب دوره تاريخی اين بنا توضيح داده است .
 
در داخل بقعه، سه صندوق چوبى کهنه در کنار هم قرار دارد که بنا بر کتیبه گچی واقع در ورودی ضلع جنوبی بقعه و اعتقاد مردم محل، قبرها متعلّق به شش تن از علماى اولاد «کمیل بن زیاد» است. دو تن از آن‏ها به نام‏هاى شیخ على و شیخ حسن، هر دو از اولاد کمیل دانسته شده ‏اند.
 
در جلد سوم مطلع الشمس آمده  است: 
 
« پیر استیر عبارت از بنای مربع است که بعد از اتمام شدن 4 بدنه بقعه با 8 طاق کوچک و در چهار بدن و چهار ضلع زده اند بر روی آن ها گنبدی است که ارتفاع بنا گنبد تقریبا 15 ذرع است. عرض و طول فضای بقعه 6 متر مربع است. سه صندوق چوبی و کهنه متوازی هم در وسط نهاده اند و در زیر آن ها صورت قبور است. از قرار 6 نفر مدفونند و در زیر هر صندوقی قبر دو نفر است. از علمای اولاد کمیل بن زیاد؛ 
با این اسامی : زیر صدوق اول: شیخ علی و شیخ حسن
زیر صندوق وسط : شیخ محمدرضا و کمال
زیر صندوق سوم: شیخ محمد مومن معروف به مغربی»
 
وجه تسميه اين بنا که به پيراستيرمشهور است بيشتر به دليل قرار گرفتن اين بقعه در روستای استير می باشد. البته بعضی معتقد هستند استير از استار آمده و استار دگرگون شده اشتار است که آن يکی ازالهه های باروری دوران قبل از اسلام است.
 
البته اين گفتار هم دور از ذهن نيست چرا كه بيشتر افرادي كه براي گرفتن نذر و گرفتن حاجت به اين امامزاده رجوع مي كنند زوج هاي جواني هستند كه به نيت و نذر بچه دارشدن گهواره كوچكي كه درون ان عروسكي قرار داده اند را به امامزاده مي آورند و در گوشه شمال شرقي بنا آويزان مي كنند كه حاجت آنها روا شود.
 
3- سوابق پژوهشي اثر (شناسايي، بررسي، گمانه زني، حفاري):
 
بناي پير استير بناي ناشناخته اي نيست چه از نظر مردم چه از ديد صاحب نظران و با وجود اين سوابق پژوهشي خاصي در مورد اين بنا انجام نشده است.بيشتر پژوهش ها كتابخانه اي و ميداني است وهيچگونه گمانه زني يا حفاري مبني بر بررسي علمي در اين مكان انجام نشده است . البته ناگفته نماند كه مرحوم قره خاني بهار در كتاب آثار تاريخي باستاني بقاع متبركه شرحي از اين بنا آورده است.
 
« ابعاد داخلی بنا 60/6 × 60/6 متر و بلندی آن تا اول گنبد 8 متر است طاقنماهایی با ابعاد 75/1 × 5/2 متر و 25 × 80 سانتیمتر در داخل بنا سمت شرقی و غربی وجود دارد که طرح مربع بوسیله گوشواره های لچکی به هشت ضلعی و سپس گنبد وسط تبدیل گردیده است. حیاط بزرگی به ابعاد 10 ×70/23 متر می باشد.»
 
4- نوع مالکيت اثر: 
 
اين بنا وفقي و در تصرف اداره اوقاف و شوراي روستا مي باشد.
 
5- مشخصات اثر:   
 
پير استير بناي خشتي و آجري است كه با تبديل پلان 4به 8 توسط اسكنج ها و تبديل 8به 6توسط گوشه و لبه سازي با آجر توانسته اند گنبد را روي ستون ها پياده كنند . پي در اين بنا همان پي سرتاسري شفته اي است.كف بنا توسط آجرهاي 20× 20 *5 سانتي متر پوشانده شده است. روي گنبد پوشش كاهگل است .
 
پلان اين بنا هم جالب توجه است كه پس از ورود به حياط امامزاده ورودي اصلي بقعه در ضلع جنوبي واقع است كه در ضلع شمالي و روبروي ان هم ورودي ديگري به خارج از بقعه تعبيه شده است . فرم كلي پلان مربع نزديك به مستطيل مي باشد كه ضلع جنوبي ان در گوشه ها به صورت پخي در امده است كه به پلان نيم هشت نزديك شده است. در ضلع هاي شرقي و غربي فرو رفتگي هايي وجود كه شايد براي هماهنگي با ديگر اضلاع و نيز رفع يكنواختي در پلان باشد  .
 
فضاي مقبره اكنون شبيه يك گنبد خانه است كه در زير گنبد بقعه و ضريح امامزاده قرار دارد.تكنولوژي تبديل ضريح به دايره در اين گنبد خانه توسط سكنج ها انجام مي شود كه به خوبي در گوشه ها و روي ستون ها بنا ساخته شده اند و با اندكي دقت مي توان مهارت معمار را در ساخت گنبد و سكنج ها ديد.
داخل و حتي خارج اين بنا تزيينات عمده اي ندارد . بدنه داخلي بنا با اندود گچ پوشانده شده است و تنها در بالاي ورودي اصلي بقعه در ضلع جنوبي با خط خوش نوشته هايي وجود دارد كه قرائت انها به سختي صورت مي گيرد وليكن تاريخ آنها مربوط به سده هاي 1169ه.ق. 1043ه.ق. 1287ه.ق و 1241ه.ق مي باشد.
 
6-ويژگيهای خاص اثر:
 
از مهمترين ويژگي هاي اين اثر اسلوب معماري فاخر و بر جسته آن مي باشد . البته از ديگر ويژگي هاي اين بنا همان طور كه قبلا ذكر شد وجود نوشته هاي خوش است كه در ضلع جنوبي قرار دارد و محض استحضار عينا هويت اشخاص مدفون در بنا به نقل از كتيبه گچي محل نقل مى شود:" واضح بوده باشد اين اشخاص كه در اين بقعه مدفون مي باشند 2برادرند كه يكى شيخ على و ديگري شيخ حسن است و هر دو  از اولاد كميل مى باشند و در صندوق ديم (ثاني) شيخ محمدرضا و شيخ كمال مدفون مى باشد و بر صندوق ثالث شيخ محمد مومن كه ملقب به مضرتب مى باشد و در تذكرةالعرفا مشهور است و حاجي مومن مدفون مى باشند و بعد از ايشان كربلايی رضا و كربلايی عسگر است ." 
 
از ديگر ويژگي هاي شاخص اين امامزاده كه به اختصار قبلا ذكر شد رجوع زوج هاي جوان و نذر برای بچه دار شدن است داخل بنا گوشه شمال شرقي بيش از 50گهواره كوچك از جنس پارچه آويزان شده است كه دراصطلاح محلي به آن "بانيج" می گويند. داخل هر كدام 2عروسك,يكي زن و ديگري مرد قرار گرفته است. به نقل از خادم 83 ساله بقعه آقاي محمدشيخ قدرت اهل و ساكن روستاي استير كه پدرش به نام ملا عبدالحسين و پدربزرگش ملا محمد بوده است و همگي خادم بقعه بوده اند, مي گويد:جواناني كه مدتي از ازدواجشان گذشته است و صاحب  فرزند نشده اند با اين گهواره (بانيج Banij) به مراد دل خود مي رسند وكساني كه نذرشان براورده مي شود. گوسفند نذري خود را درمحل قرباني و بين اهالي پخش مي كنند و بعد بچه دار شدن پيشوند پير را بر نام انها مي افزايند.
 
 
7-نوع بهره برداري قبلي و فعلي از اثر:   
 
در سال هاي اوليه ساخت بنا و ايجاد بقعه براي نوادگان كميل بن زياد كه دراين محل دفن شده اند از اين بنا به عنوان خانقاه استفاده مي شده است وعده اي از عرفا در اين محل دفن شده اند. بقاياي معماري حوضي واقع در ضلع غربي بقعه به نام حوض خانقاه موجود است كه مويد اين موضوع است و امروزه به عنوان امامزاده و پير حاجات در بين مردم شناخته شده است.
 
8- اقدامات انجام شده در مورد حريم اثر (حريم پيشنهادي):
 
متاسفانه تا كنون هيچ گونه اقدامي براي تعيين حريم اين اثر انجام نشده است و با توجه به اهميت آن و اينكه اين بنا در ورودي روستا و در كنار جاده بين شهري واقع شده لذا هر چه سريع تر بايد اقداماتي براي تعيين حريم و جلوگيري از تجاوز به حريم اين مكان انجام شود.
 
9-دخل و تصرفات انجام شده و مشهود در اثر:
 
خوشبختانه به علت كاربري مذهبي اين اثر دخل و تصرفات چنداني در آن انجام نشده است و فضاي كلي گنبد خانه دست نخورده است. وليكن در نماي بنا شاهد درگاهها و پنجره هايي هستيم كه با گاهكل مسدود شده اند و در فضاي داخلي بنا هم اثري از اين درگاهها مشاهده نمي شود. نيز در فضاي خارجي اطراف گنبد خانه فضاهايي وجود دارد كه تخريب شده اند.
 
10-تعميرات انجام شده در اثر:
 
از سوي سازمان ميراث فرهنگي مطابق ضوابط مرمتي تا كنون هيچ اقدامي براي اين اثر تاريخي انجام نشده است و متاسفانه از سوي متصديان اين بنا هم عملي صورت نپذيرفته است . اين در حالي است كه بنا نيازمند رسيدگي بيشتر و تعميرات مستمر مي با شد .
 
 
11- وضعيت ايستايي اثر:
 
خوشبختانه بنا از وضعيت ايستايي مناسبي برخوردار است. ستون ها, جرزها و ديوارهاي باربر سالم و بدون آسيب هستند و گنبد بنا نيز همچنان وضعيت خود را به خوبي حفظ كرده است.
 
12- شرح وضعيت موجود بنا و آسيب هاي وارده (آسيب شناسي):
 
خوشبختانه به علت كاربري  مذهبي بنا و مورد توجه بودن اثر و رسيدگي متولي آن آسيب زيادي ديده نمي شود . وليكن ديواره هاي خارجي بنا در اثر عوامل جوي آسيب ديده است و كليت اثر مخدوش شده است و اندود ديواره ها توسط باران شسته شده اند . و نيز قسمتهايي از فضاهاي خارجي بنا تخريب شده اند كه دراين فضاها نشانه هايي از حفاري غير مجاز ديده مي شود .
 
13- سخن پایانی
 
اين اثر متعلق به دوره ايلخانی – تيموری می باشد که ازين نظر حائز اهميت است و نيز نه تنها از سوی مردم روستا که در بين مردم شهرستان سبزوار نيز مورد توجه می باشد. فرم خاص و سبک فاخر معماری بنا که متعلق به سبک آذری است نيز دليلی برای حفظ اين اثر ارزشمند و تلاش برای ثبت این اثر در فهرست آثار ملی می باشد.
 
  
منابع: 
  • عبدالله ثانی؛ محمد ، وبلاگ تاریخ و تمدن سبزوار http: burzinmehr.blogfa.com  
  • نوباغی، مجید « آثار و ابنیه تاریخی سبزوار »
  • قراخانی ، حسن « آثار باستانی و بقاع متبرکه اطراف سبزوار و اسفراین»
  • اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان، «مطلع الشمس» جلد سوم
  • مزارات ایران و جهان اسلام   http: shrines.blog.ir
 

نظر شما؟
نام:
ايميل:
وب:
عدد روبرو:


0 نظر در صف تاييد است.
• عملکرد اسرارنامه را چگونه ارزیابی می کنید؟








تبليغات